Më 22 janar 2026, Presidenti i SHBA-së Donald Trump lançoi zyrtarisht dhe nënshkroi statutin themelues të asaj që ai e quan Bordi i Paqes (Board of Peace) gjatë një ceremonie të madhe në Forumin Ekonomik Botëror në Davos, Zvicër. Kjo nismë e re ndërkombëtare, e përshkruar nga Trump si potencialisht “një nga organet më të rëndësishme të krijuara ndonjëherë”, paraqet një shtesë të guximshme – dhe kontroverse – në politikën e jashtme të administratës së tij.
Çfarë është Bordi i Paqes?
Bordi i Paqes u krijua fillimisht si pjesë e planit më të gjerë të Trump për zgjidhjen e konfliktit në Gaza, i propozuar në fund të vitit 2025. Fillimisht u mendua si një mekanizëm i fokusuar për mbikëqyrjen e armëpushimit, rindërtimit dhe stabilitetit afatgjatë në Gaza pas luftës së zgjatur Izrael-Hamas. Megjithatë, ambicja e nismës u zgjerua shpejt për të trajtuar konfliktet globale në mënyrë më të gjerë. Sipas draft-statuteve dhe deklaratave të Shtëpisë së Bardhë, bordi ka për detyrë:
- Promovimin e paqes në mbarë botën
- Ndërmjetësimin dhe zgjidhjen e mosmarrëveshjeve ndërkombëtare
- Koordinimin e përpjekjeve për rindërtim në zonat e konfliktit
- Bashkëpunimin me institucionet ekzistuese si Kombet e Bashkuara (edhe pse Trump thekson udhëheqjen amerikane)
Trump shërben si kryetar themelues, me një bord ekzekutiv që përfshin figura si Sekretari i Shtetit Marco Rubio, i dërguari special Steve Witkoff, ish-kryeministri britanik Tony Blair dhe dhëndri i Trump, Jared Kushner. Struktura duket se funksionon si një forum i udhëhequr nga liderët e shteteve, diplomatët dhe përfaqësuesit e caktuar, pa një burokraci tradicionale të përhershme apo mekanizma ligjore detyruese si traktatet.
Struktura dhe anëtarësimi
Bordi operon si një trup selektiv me ftesë, i udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara. Trump ka ftuar dhjetëra liderë botërorë për të marrë pjesë, duke e paraqitur si një grup gjithëpërfshirës por të fuqishëm të “njerëzve më të fuqishëm në botë”. Anëtarësimi përfshin një kombinim vendesh, me pjesëmarrës të shquar nga Lindja e Mesme (p.sh. Arabia Saudite, Bahreini, Maroku), Azia Jugore (p.sh. Pakistani), Amerika Latine dhe të tjerë si Azerbajxhani, Hungaria, Paraguaji dhe Turqia.
Raportet tregojnë se rreth 35–59 vende kanë shprehur angazhim ose kanë nënshkruar në një formë ose tjetër, megjithëse ceremonia e nënshkrimit në Davos përfshiu përfaqësues nga më pak se 20 vende (plus SHBA). Trump ka pretenduar përparim të shpejtë, duke thënë se bordi tashmë “po funksionon bukur” dhe ka filluar punën.
Megjithatë, aleatët kryesorë tradicionalë të SHBA-së – veçanërisht anëtarët perëndimorë të NATO-s si Franca, Mbretëria e Bashkuar, Gjermania, Norvegjia etj. – kanë refuzuar kryesisht të bashkohen ose kanë shprehur rezerva. Disa e kanë injoruar plotësisht nismën, duke shprehur shqetësime për implikimet ndaj institucioneve multilaterale ekzistuese.
Planet dhe objektivat
Fokusi i menjëhershëm i bordit mbetet në Lindjen e Mesme, veçanërisht rindërtimi i Gazës (me plane ambicioze, përfshirë një “plan master” prej 25 miliardë dollarësh të prezantuar nga Kushner). Trump ka sugjeruar ambicie më të gjera, duke përfshirë:
- Lehtësimin e armëpushimeve dhe marrëveshjeve në zona të tjera të nxehta konflikti.
- Pretendime për përparim drejt zgjidhjes së disa konflikteve, me disa deklarata që sugjerojnë se deri në tetë luftëra mund të adresohen.
- Bisedime të lidhura indirekt me Ukrainën-Rusi, me takimin e Trump me Presidentin ukrainas Volodymyr Zelenskyy në Davos dhe referenca për kuadro negociatash (potencialisht me Rusinë).
- Pozicionimin e bordit si alternativë pragmatike dhe e orientuar drejt marrëveshjeve, në vend të proceseve multilaterale më të ngadalta, duke theksuar zgjidhje të shpejta përmes përfshirjes direkte të liderëve.
Trump ka premtuar bashkëpunim me OKB-në, por ka sugjeruar se bordi mund të evoluojë në diçka më influente, potencialisht duke rivalizuar aspekte të rendit global.
A po zëvendëson NATO-n?
Jo, Bordi i Paqes nuk pozicionohet si zëvendësues i drejtpërdrejtë i NATO-s. NATO mbetet një aleancë mbrojtëse ushtarake e bazuar në sigurinë kolektive (Neni 5 për mbrojtje reciproke), e fokusuar kryesisht në kërcënimet transatlantike si agresioni rus. Bordi i Paqes, në kontrast, paraqitet si një trup diplomatik dhe ndërmjetësues pa komponent ushtarak apo detyrime mbrojtjeje reciproke.
Megjithatë, kritikët dhe analistët e shohin si pjesë të një ndryshimi më të gjerë në epokën Trump që sfidon aleancat tradicionale:
- Përjashton shumë anëtarë kryesorë të NATO-s ndërsa përfshin partnerë jo-tradicionale (dhe madje ka ftuar figura si Vladimir Putin, edhe pse pranimi mbetet i pasigurt ose i diskutueshëm).
- Mes tensioneve për çështje si Grenlanda (ku Trump ka shtyrë për akses ose kontroll amerikan, duke tensionuar marrëdhëniet me Danimarkën dhe Evropën), bordi kontribuon në perceptimet e një marrëdhënieje transatlantike të çarë.
- Disa liderë evropianë e shohin si përpjekje për të anashkaluar ose minuar institucionet si OKB-ja dhe NATO-ja, duke favorizuar një model të qendërzuar te SHBA-të dhe transaksional mbi sigurinë kolektive.
Ndërsa Trump insiston se bordi plotëson dhe jo konkurron me strukturat ekzistuese, lançimi i tij – i ndjekur nga pak aleatë perëndimorë – nxjerr në pah ndarje të thella në diplomacinë globale. Nëse do të evoluojë në një forcë të qëndrueshme për paqen apo do të bëhet një tjetër pikë ndezëse në marrëdhëniet ndërkombëtare, mbetet për t’u parë, por debutimi më 22 janar 2026 shënon një moment kyç në vizionin e politikës së jashtme të Trump.
