Ne jetojmë me iluzionin se jemi të informuar. Në të vërtetë, jemi të ekspozuar. Të ekspozuar ndaj një fluksi të pandërprerë lajmesh, opinionesh, analizash dhe imazhesh që nuk na kërkojnë të kuptojmë, por të reagojmë. Media moderne nuk na jep domosdoshmërisht realitetin; ajo na jep versionin e tij më të përdorshëm.
Historia e propagandës na mëson një të vërtetë të thjeshtë, por të pakëndshme: kontrolli i narrativës ka qenë gjithmonë më i fuqishëm se kontrolli i territorit. Kush e tregon historinë, përcakton edhe mënyrën se si ajo kujtohet, kuptohet dhe justifikohet.
Nga propaganda klasike te ajo e padukshme
Nga radioja naziste, që krijoi një realitet paralel për miliona njerëz, te lufta e ftohtë mediatike ku e vërteta ndahej sipas blloqeve ideologjike, media ka qenë gjithmonë armë. Por sot, ajo është bërë më e sofistikuar.
Propaganda moderne nuk bërtet. Ajo nuk urdhëron. Nuk kërcënon. Ajo flet qetë, çdo ditë, me të njëjtin ton “normal”. Ajo nuk imponon një ide të vetme, por krijon një ambient ku disa ide duken të natyrshme, ndërsa të tjerat duken ekstreme, të çuditshme ose të papërgjegjshme.
E vërteta sot nuk imponohet me dhunë — ajo përsëritet derisa të duket e zakonshme. Derisa të mos vihet më në dyshim.
Iluzioni i zgjedhjes
Shpesh na thuhet se sot kemi më shumë liri informacioni se kurrë. Dhe teknikisht, kjo është e vërtetë. Por liria e zgjedhjes nuk është e njëjtë me lirinë e mendimit.
Algoritmet nuk na tregojnë botën ashtu siç është, por ashtu siç jemi ne tashmë. Ato na ushqejnë me përmbajtje që na konfirmon bindjet, na nxit emocionet dhe na mban të angazhuar. Jo të ndërgjegjshëm, por të varur.
Kështu krijohen realitete paralele, ku secili mendon se po sheh të vërtetën, ndërsa në fakt po sheh një version të filtruar të saj. Media nuk reflekton shoqërinë — ajo e segmenton dhe e riprodhon atë vazhdimisht.
Kur informacioni bëhet mjegull
Problemi kryesor nuk është mungesa e informacionit, por kaosi i tij. Kur gjithçka është “urgjente”, asgjë nuk është thelbësore. Kur çdo ngjarje shoqërohet me alarm, mendimi kritik mpaket.
Në këtë mjegull, pushteti fiton. Jo sepse fsheh gjithçka, por sepse shpërndan aq shumë saqë asgjë nuk kuptohet plotësisht. Mendimi kritik kërkon distancë, kohë dhe qartësi. Dhe sot, qartësia është luks.
Media nuk na thotë gjithmonë çfarë të mendojmë, por na mëson për çfarë të mendojmë — dhe për çfarë të mos ndalemi kurrë.
Opinioni si strehë e manipulimit
Pyetja nuk është më nëse manipulohemi. Kjo është e dhënë. Pyetja është sa shpesh e quajmë manipulimin “opinion personal”.
Kur bindjet tona formohen nga titujt, ritmi i lajmeve dhe emocionet e momentit, ato ndihen personale, por janë kolektive. Ato ndihen të lira, por janë të paracaktuara. Dhe sa më shumë i mbrojmë si “mendimin tonë”, aq më pak i analizojmë.
Një përgjegjësi e re
Në një botë ku media prodhon realitet, përgjegjësia e individit nuk është thjesht të informohet, por të dyshojë. Të pyesë kush flet, pse flet dhe çfarë mungon në atë që po thuhet.
Sepse liria e mendimit nuk humbet kur dikush na e merr atë.
Ajo humbet kur ndalojmë së ushtruari.
